Elektrik
Termik Santral Nedir? Ne İşe Yarar?

Termik Santral Nedir?

Termik santral; kömür, doğalgaz, biyogaz ve petrol gibi kaynakların yakılarak elektrik enerjisine dönüştürüldüğü bir elektrik üretim merkezidir.

Termik Santral Nedir? Sayfa Özeti

Termik santrallerde merkezi makine buhar gücü ile çalışır. Buharın elde edilebilmesi için termik santrallerde çeşitli kaynaklar yakılır. Bu kaynakların başında ise kömür gelir. Ancak başka kaynakların ve fosil yakıtların yakıldığı termik santraller de bulunur. Kaynakların yakılması sonucu elde edilen buhar, türbinden geçerek elektrik enerjisine dönüştürülür. Termik santraller günümüzde hala dünyanın pek çok ülkesinde elektrik üretiminde en çok kullanılan santraller arasında yer almaktadır.

Termik Santral Tarihçesi Nedir?

Termik santrallerin ortaya çıkması, buhar makinesinin icadına dayanır. Buhar enerjisinin efektif kullanımının keşfinden sonra bu enerjiyi elektriğe dönüştürmek için çalışmalar başlatılmıştır. Pistonlu buhar motoru 18. yüzyılda İskoç mucit ve makine mühendisi olan James Watt tarafından icat edilmiştir. James Watt, icat etmiş olduğu bu motor üzerinde daha sonra pek çok geliştirme yapmıştır. Pistonlu buhar motoru, silindir içerisinde bulunan bir pistonun buhar basıncı ile ileri ve geri hareket ettirilmesini sağlar. Piston ile elde edilen itme kuvveti, bir tür biyel kolu ve krank mili tarafından dönme kuvvetine ve dolayısıyla elektriğe dönüştürülebilmektedir.  İlk termik santraller, 1882 yılında Amerika Birleşik Devletleri’nin New York kentinde Pearl Street İstasyonunda ve İngiltere’nin Londra kentindeki Holborn Viyadüğünde kurulmuş ve elektrik üretimi için pistonlu buhar motoru kullanılmıştır. 1884 yılına gelindiğinde buhar türbini geliştirilmiş ve termik santraller için çok daha büyük ve verimli üretim yapma olanağı doğuştur. Bu zamandan sonra pistonlu buhar motorlarının yerini buhar türbinleri almış ve dünyanın dört bir yanındaki termik santrallerde buhar türbini kullanılmaya başlanmıştır.

Termik Santral Ne İşe Yarar?

Termik santraller, buhar enerjisinin elektrik enerjisine çevrilerek bir şehre elektrik sağlanması için çalışan elektrik üretim tesisleridir. Termik santraller; elektrik üretimi için gerekli olan buharı, kömür ve benzeri kaynakların yakılması ile elde etmektedir. Ortaya çıkan buhar, türbinlerden geçerek itiş gücü oluşturmakta ve elektrik üretimi için gerekli olan döndürme gücünü sağlar. Termik santraller son derece istikrarlı çalışan elektrik üretim tesisleridir. Çünkü ne kadar buhar ile ne kadar elektrik üretimi yapılabileceği belirlidir. Buhar üretimi için gerekli olan kaynakların türleri ve miktarları da belirlidir. Buna göre mevcut olan herhangi bir kaynağın yakılarak ne kadar elektriğe dönüştürülebileceği önceden hesaplanabilmektedir. Öngörülebilir olma özelliğiyle termik santraller, rüzgar enerji santralleri veya güneş enerji santrallerine kıyasla daha istikrarlı çalışır.

Termik Santral Nasıl Çalışır?

Termik santraller; kömür ve benzeri fosil kaynakların yakılmasıyla elde edilen buharın, buhar türbinlerinden geçerek elektrik enerjisine dönüştürülmesiyle çalışır. Bir termik santralin genel işleyişi aşağıdaki resimde gösterilmektedir:

termik santral nasıl çalışır

Resimde görüldüğü gibi ilk aşamada, kullanılan fosil yakıtlar depodan yanma odasına gönderilir. Yanma odasında yakılan yakıttan arta kalan küller, bir boru aracılığıyla kül imha bölmesine gönderilir. Elde edilen ısı ise bir kazan içerisinde bulunan suyu ısıtarak buhara dönüştürür. Elde edilen buhar, buhar türbinlerine gönderilir. Buhardan gelen güç ile türbinler dönmeye başlar. Bu sırada buhar alt tarafta bulunan bölmeden yoğunlaştırıcıya gönderilir. Sıcaklaşan su, soğutma kulesine gönderilir. Sistemin düzgün çalışabilmesi için sürekli olarak soğuk haldeki suya ihtiyaç vardır. Buharların döndürdüğü türbinler içerisinde bu sirkülasyon devam ederken dönen türbinler bir mil yardımıyla gücü jeneratöre iletir ve jeneratörü çalıştırır. Jeneratördeki güç ise transformatör aracılığıyla şehir iletim atlarına ve trafolara dağıtılır. Termik santralde kullanılan su, büyük bir su deposundan gelir. Bu su deposu ise doğrudan bir nehre veya büyük bir su kaynağına bağlıdır.  

Termik Santralde Nasıl Elektrik Üretilir?

Termik santraller içerisinde kömür, doğalgaz, petrol gibi fosil kaynaklar yakılarak kazanda bulunan suyu ısıtır ve buhara dönüştürür. Bu işlem sonucunda elde edilen buhar, türbinlere gönderilir. Buhardan gelen güç ile dönmeye başlayana türbinler bir mil yardımıyla jeneratörün elektrik üretmesini sağlar. Bu sayede sürekli olarak elektrik üretimi devam eder.  

Termik Santral Çeşitleri Nelerdir?

Termik santral çeşitleri şunlardır:

  • Gaz türbinli santraller 
  • Nükleer santraller 
  • Buhar türbinli santraller 
  • Dizel santraller 

1. Gaz Türbinli Santraller

Sıvı ve gaz yakıtların kullanıldığı termik santrallere gaz türbinli santral adı verilir. Gaz yakıtlar, sıvı yakıtlara kıyasla daha efektiftir. Bu nedenle gaz türbinli santraller içerisinde büyük ölçüde gaz yakıtlar kullanıldığı söylenebilir. Yakıt gaz da olsa sıvı da olsa, gaz türbinli santrallerin çalışma sistemleri aynıdır. Gaz türbininin döndürülmesiyle birlikte mekanik enerji elde edilir. Elde edilen mekanik enerji ise bir alternatör vasıtasıyla elektrik enerjisine dönüştürülür.

2. Nükleer Santraller

Nükleer santraller, en verimli çalışan santraller olarak bilinir. Nükleer santraller içerisinde bir nükleer reaktör bulunur. Bu nükleer reaktörde bir nükleer çekirdek bulunur. Nükleer çekirdekler, binlerce yıllık yarılanma zamanına sahiptir. Bu durum, bir nükleer santral tarafından yalnızca bu çekirdek kullanılarak binlerce yıl elektrik üretimi yapabileceği anlamına gelir. Nükleer çekirdek füzyon ve fisyon adı verilen iki farklı teknoloji ile kullanılabilir. Günümüzde füzyon teknolojisi daha efektif ve güvenilir kabul edilmektedir. Nükleer fisyon işlemi, çekirdeğin parçalanarak daha küçük çekirdeklere dönüştürülmesi işlemi iken, nükleer füzyon ise hafif elementlerin birleştirilerek daha ağır elementler meydana getirilmesi işlemidir. Bu işlemler sırasında açığa çıkan enerji elektrik enerjisine dönüştürülür ve elektrik iletim merkezlerine dağıtılır. 

3. Buhar Türbinli Santraller

Buhar türbinli santraller, fosil yakıtların yakılmasıyla elde edilen ısı ile ısıtılan sudan çıkan buharla elektrik üreten santrallerdir. Su buharı, buhar türbinlerinden geçerek bu türbinleri döndürmeye başlar. Dönen türbinlerdeki güç, bir tür krank mili ile alternatörü çalıştırır ve elektrik üretimi gerçekleşmiş olur. 

4. Dizel Santraller

Dizel santraller, mazot kullanılarak çalıştırılan elektrik üretim tesisleridir. Bir dizel motor yardımıyla mekanik enerji elde edilir. Basıncı ve sıcaklığı arttırılmış hava dizel motora iletilir. Dizel motorda bulunan pistonlar tarafından hava sıkıştırılır. Sıkışmış hava içerisine mazotun püskürtülmesiyle yanma meydana gelir. Meydana gelen yanma etkisi ile sıkışmış durumdaki pistonlar geriye itilir. Bu sistem sürekli olarak çalışmaya devam eder. Pistonların ileri geri hareketi ile mekanik enerji elde edilir. Bu sırada pistonların ucuna bağlı olan bir volan yardımıyla mekanik hareket dairesel bir hale getirilir. Volan ile dizel motorda bulunan mil birbirine bağlanarak mekanik enerjinin elektrik enerjisine çevrilmesi amaçlanır. Elde edilen elektrik enerjisi, elektrik iletim kanallarına dağıtılır. 

Termik Santralin Zararları Nelerdir?

Termik santralin zararları şunlardır: 

  • Toprak kirliliği 
  • Hava kirliliği 
  • Su kirliliği 
  • Canlılara verilen zarar

1. Toprak Kirliliği

Özellikle kömür gibi yakıtlar üzerinde çeşitli radyoaktif bileşenler bulunur. Kömürler yakım işlemine alınmadan önce yıkansalar da söz konusu radyoaktif elementlerden tamamen arınmaz. Bu tip enerji kaynaklarının yakılması sırasında bahsi geçen radyoaktif maddeler bacadan partiküller halinde veya kazandan küllerin arasına karışmış bir şekilde atılır. Bu durum büyük ölçüde toprak kirliliğine sebep olur.

2. Hava Kirliliği 

Termik santral bacalarından çıkan atıklar, büyük ölçüde hava kirliliğine neden olur. Yakılan yakıtlardan çıkan dumanların yanı sıra yakıtlar içerisinde yer alan ve yakılamayan diğer maddelerin de püskürtülmesi ile hava kirliliği meydana gelir. Hava kirliliği, insanlar üzerinde son derece olumsuz etkileri olan bir durumdur. Buna ek olarak hayvanlar ve bitkiler gibi diğer canlılar üzerinde de olumsuz sonuçları olan hava kirliliği, ozon tabakasının delinmesinde büyük rol oynar.

3. Su Kirliliği

Termik santrallerde içerisinde gerçekleştirilen yakıt yakma, buhar elde etme ve soğutma gibi işlemler için su kaynakları kullanılır. Bu bağlamda termik santraller nehir, dere, ırmak gibi su kaynaklarının yanında inşa edilir. Termik santral içerisinde kullanılan sular, çeşitli kimyasal işlemlere tabi tutulur. Bu kimyasal işlemler, suyun bazı kimyasallar yönünden zenginleşmesini sağlar. Daha sonra bu sular, atık su olarak yeniden su kaynağına bırakıldığında su kirliliği meydana gelir.

4. Canlılara Verdiği Zararlar

Termik santrallerin bazılarında atık gaz salınımı için filtreleme işlemleri kullanılmaz. Filtrasyondan geçmeden salınan gazlar, yüksek oranda kükürt dioksit içerir. Termik santrallerde filtreleme sistemi olmaması kimi zaman filtre sistemindeki arızalardan da kaynaklanabilir. Filtreleme olmadan salınan gaz insanlar ve hayvanların yanı sıra bitkiler üzerinde de son derece olumsuz etkiler yaratmaktadır.

Termik Santral Gaz Çıkışı Nasıl Arıtılır?

Termik santrallerde gaz çıkışı, çeşitli arıtma sistemleri ile arıtılabilir. Termik santrallerden salınan gazın içerisinde yüksek oranda kükürt dioksit bulunur. Kükürt dioksit, insandan bitkiye kadar bütün canlılar için zararlıdır. Termik santral bacalarına yapılan arıtma sistemleri sayesinde kükürt dioksit emisyonu 200 mg/Nm3 sınırının altına düşürülebilir. Bu değer altında kükürt dioksit içeren gaz salınımı, göz ardı edilebilecek düzeydedir.

Termik Santralin Faydaları Nelerdir?

Termik santrallerin başlıca yapılma ve kullanılma amaçları elektrik üretimidir. Bir şehrin elektriğini sürekli olarak karşılamak son derece zordur. Bunun için sürekli ve istikrarlı bir elektrik üretimine ihtiyaç duyulur. Termik santraller, elektrik üretim merkezleri olarak tanımlanabilir. Termik santralin faydaları şunlardır: 

  • Elektrik üretimi

1. Elektrik Üretimi

Termik santraller, en istikrarlı elektrik üretim merkezleridir. Termik santrallerde üretilen elektrik, hali hazırdaki bir enerji kaynağının dönüştürülmesi ile elde edildiği için üretimin sonuçları son derece kesindir. Rüzgar enerji santralleri gibi santrallerde, elektrik üretim miktarı rüzgarın esme hızına, konumuna ve türbin sayısına bağlıdır. Rüzgarın esmediği durumlarda elektrik üretimi sıfıra düşebilir. Termik santraller ise hali hazırdaki bir enerji kaynağının elektriğe dönüştürülmesini sağladığı için çok daha istikrarlı ve kesin üretim sağlar.

Türkiye'deki Termik Santraller Nelerdir?

Türkiye’de bulunan termik santraller şunlardır:

NoTermik Santral AdıŞehirŞirketYakıtGüç
1Zonguldak Eren (ZETESZonguldakEren Enerjiİthal Kömür2.790 MW
2Afşin - Elbistan B Termik SantraliKahramanmaraşEÜAŞLinyit1.440 MW
3Afşin Elbistan A Termik SantraliKahramanmaraşÇelikler EnerjiLinyit1.355 MW
4Cenal Karabiga Termik SantraliÇanakkaleAlarko Enerjiİthal Kömür1.320 MW
5İSKEN Sugözü Termik SantraliAdanaSteag Enerjiİthal Kömür1.308 MW
6İÇDAŞ Bekirli Termik SantraliÇanakkaleİÇDAŞ Elektrikİthal Kömür1.200 MW
7İskenderun Atlas Termik SantraliHatayDiler Holding Enerji Grubuİthal Kömür1.200 MW
8Soma B Termik SantraliManisaKonya Şeker EnerjiLinyit990 MW
9Kemerköy Termik SantraliMuğlaLimak EnerjiLinyit653 MW
10Yatağan Termik SantraliMuğlaYatağan Termik Enerji ÜretimLinyit630 MW
11Çayırhan Termik SantraliAnkaraEÜAŞLinyit620 MW
12Seyitömer Termik SantraliKütahyaÇelikler ElektrikLinyit600 MW
13Soma Kolin Termik SantraliManisaKolin EnerjiLinyit510 MW
14Kangal Termik SantraliSivasKonya Şeker EnerjiLinyit457 MW
15Tufanbeyli Termik SantraliAdanaEnerjisa ElektrikLinyit450 MW
16Yeniköy Termik SantraliMuğlaIC İçtaş EnerjiLinyit420 MW
17İÇDAŞ Biga Termik SantraliÇanakkaleİÇDAŞ Elektrikİthal Kömür405 MW
18Silopi Termik SantraliŞırnakCiner EnerjiAsfaltit405 MW
19İzdemir Enerji Aliağa Termik Santraliİzmirİzmir Demir Çelikİthal Kömür370 MW
20Tunçbilek Termik SantraliKütahyaÇelikler EnerjiLinyit365 MW
21Çan 2 Termik SantraliÇanakkaleOdaş EnerjiLinyit330 MW
2218 Mart Çan Termik SantraliÇanakkaleEÜAŞLinyit320 MW
23Çatalağzı Termik SantraliZonguldakÇates Elektrik ÜretimTaş Kömür&uuml315 MW
24Aksa Bolu Göynük Termik SantraliBoluAksa EnerjiLinyit270 MW
25İskenderun Demir Çelik Termik SantraliHatayOYAKİthal Kömür239 MW
26Orhaneli Termik SantraliBursaÇelikler EnerjiLinyit210 MW
27Çolakoğlu Termik SantraliKocaeliÇolakoğlu Metalurjiİthal Kömür190 MW
28Yunus Emre Termik SantraliEskişehirNaksan EnerjiLinyit145 MW
29Kardemir Termik SantraliKarabükKardemir A.ŞKömür78 MW
30Polat Termik SantraliKütahyaPolat Elektrik ÜretimLinyit51 MW
31Soma A Termik SantraliManisaEÜAŞKömür44 MW
32Albayrak Balıkesir Kojenerasyon SantraliBalıkesirAlbayrak Turizmİthal Kömür40 MW
33Çumra Termik SantraliKonyaKonya Şeker EnerjiLinyit, Doğalgaz37 MW
34Eti Soda Kojenerasyon SantraliAnkaraCiner EnerjiLinyit28 MW
35Konya Şeker Çumra Termik SantraliKonyaKonya Şeker EnerjiDoğalgaz, Fuel oil24 MW
36Konya Şeker Fabrikası Doğalgaz SantraliKonyaKonya Şeker EnerjiDoğalgaz, Linyit, Fuel oil19 MW
37Kahramanmaraş Kağıt Termik SantraliKahramanmaraşKahramanmaraş Kağıtİthal Kömür16 MW
38Ilgın Şeker Fabrikası Termik SantraliKonyaTürkiye Şeker FabrikalarıLinyit, Fuel oil14 MW
39Turhal Şeker Fabrikası Termik SantraliTokatKayseri ŞekerLinyit, Fuel oil14 MW
40Eti Alüminyum Termik SantraliKonyaCengiz EnerjiLinyit13 MW
41Afyon Şeker Fabrikası Termik SantraliAfyonkarahisarTürkiye Şeker FabrikalarıLinyit, Fuel oil13 MW
42Susurluk Şeker Fabrikası Termik SantraliBalıkesirTürkiye Şeker FabrikalarıLinyit9,60 MW
43Amasya Şeker Fabrikası Termik SantraliAmasyaAmasya Şeker A.ŞLinyit7,76 MW
44Kipaş Kağıt Fabrikası Kömür SantraliKahramanmaraşKipaş Holdingİthal Kömür7,60 MW
45Kütahya Şeker Fabrikası Termik SantraliKütahyaKütahya Şeker FabrikasıLinyit7,13 MW
46Petlas Lastik Enerji SantraliKırşehirPetlas LastikKömür, LPG, Doğalgaz6,00 MW
47Yozgat Şeker Fabrikaları Termik SantraliYozgatTürkiye Şeker FabrikalarıLinyit, Fuel Oil6,00 MW
48Aynes Gıda Termik SantraliDenizliAynes GıdaLinyit5,50 MW
49Küçüker Tekstil Termik SantraliDenizliKüçüker TekstilLinyit5,00 MW
50Çankırı Tuz Fabrikası Kojenerasyon SantraliÇankırıMed-Mar Sağlık Salti TuzLinyit1,64 MW
51Göknur Gıda Termik SantraliNiğdeGöknur GıdaKömür1,55 MW

Türkiye'de Yapılması Planlanan Termik Santraller Nelerdir?

Türkiye’de yapılması planlanan termik santraller şunlardır:

NoTermik Santral AdıŞehirŞirketYakıtGüç
1Çayırhan B Termik SantraliAnkaraEÜAŞLinyit720 MW
2Diler Elbistan Termik SantraliKahramanmaraşDiler HoldingLinyit400 MW
3Domaniç Termik SantraliKütahyaÇelikler EnerjiLinyit300 MW
4Tekirdağ Saray Termik SantraliTekirdağ Linyit300 MW
5Keles Termik SantraliBursaÇelikler EnerjiLinyit270 MW
6Çan Helvacı Termik SantraliÇanakkaleİçdaş EnerjiLinyit270 MW
7Şırnak Asfaltit SantraliŞırnak Asfaltit270 MW
8Ant Enerji Termik Santrali (ANTESMuğlaÇalık EnerjiLinyit160 MW
9Bingöl Karlıova Termik SantraliBingöl Linyit150 MW
10Adıyaman Gölbaşı Termik SantraliAdıyaman Linyit150 MW
11Çankırı Orta Termik SantraliÇankırıÇalık EnerjiLinyit150 MW
12Sivas Kangal Etyemez Termik SantraliSivas Kömür135 MW
13DOSAB Buhar ve Enerji Üretim TesisiBursaDOSABLinyit49.5 MW

Termik Santralde Oluşan Kazalar Nelerdir?

Termik santraller, enerji kaynaklarının kontrollü bir şekilde yakılarak elektrik üretimi yapılan merkezler olduğu için nükleer santrallerden farklı olarak herhangi bir patlama riski barındırmazlar. Buna karşılık olarak termik santrallerde en çok meydana gelen kazalar iş kazalarıdır. İş kazaları, personel hatasının yanı sıra iş güvenliği önlemlerinin yeteri kadar alınmamasından kaynaklanmaktadır. Ayrıca termik santrallerde meydana gelebilecek en önemli kazalardan birisi de yangındır. Olası bir yangın durumunda tüm termik santralin kullanılamaz hale gelmesi mümkündür. Ancak herhangi bir patlama riski bulunmamaktadır. 

Diğer Sayfalar

Statik Elektrik Nedir?Elektriği Kim Buldu? Elektrik Nasıl Keşfedildi?Nükleer Atık Nedir? Radyoaktif Atık Nedir?Amper Nedir?Andre-Marie Ampere Kimdir?Voltaj Nedir? Elektrik Akımı Nedir?Elektrik YüküWatt Nedir?James Watt Kimdir?Nükleer EnerjiGeorg Simon OhmIsaac NewtonSıfır Daire Elektrik AboneliğiManyetik Alan Nedir?Doğal Gaz Nedir?Radyasyon Nedir?Bobin Nedir?James Clerk Maxwell Kimdir?Gauss Yasası Nedir?Elektrik Potansiyeli Nedir?Nükleer Enerji Mühendisi Nedir?Maxwell Denklemleri Nedir?Carl Friedrich Gauss Kimdir?Elektrik Birimleri Nelerdir?Nükleer Reaktör Nedir?Elektromanyetik Nedir?Coulomb Yasası Nedir?Elektrik Alanı Nedir?Elektrostatik Nedir?Volta Pili Nedir?Alessandro Giuseppe Antonio Anastasio Volta Kimdir?En İyi Doğal Gaz SobasıHendrik Casimir Kimdir?Doğal Gaz Sobası Nedir?Albert Einstein Kimdir?Thomas Edison Kimdir?Nikola Tesla Kimdir?Işık Hızı Nedir?Jeneratör Nedir?Transistör Nedir?Jeneratörün Ana Parçaları Nelerdir?Türkiye'de Doğal GazPil Nedir?Manyetik Kuvvet Nedir?Wattmetre Nedir?Manyetizma Nedir?Elektrik Kablo Çeşitleri Nelerdir?Ohm Kanunu Nedir?Mıknatıs Nedir?Diyot Nedir?Ampermetre Devreye Nasıl Bağlanır?Elektrik Topraklama Nedir?Elektromıknatıs Nedir?Elektrikli Battaniye Nedir?Elektriksel İletken Nedir?Termik Santral Nedir?Termosifon Nedir?Ampul Nedir?Ampermetre Nedir?Buat Nedir?Dalga Enerjisi Nedir?Uzatma Kablosu Nedir?Elektrik Kablosu Renkleri ve Anlamları Nedir?Elektrikli Bisiklet Nedir?Elektrik Yangını Nasıl Çıkar?Edwin Hall Kimdir?Hall Olayı ya da Etkisi Nedir?Elektrik Kazaları Nasıl Önlenir?Michael Faraday Kimdir?Kısa Devre Nedir?George Westinghouse Kimdir?Doğal Gaz Sayacı Nedir?Isı Yalıtımı Nedir?Doğal Gaz Kaçağı Nasıl Anlaşılır?Doğal Gaz Tasarrufu Nasıl Yapılır?Elektrik Çarpması Nedir?Hidrolik Enerji Nedir?Alternatif Enerji Kaynakları Nelerdir?Doğal Gaz AcilDoğal Gaz Alarmı Nedir?Sir Adam Beck Kimdir?Elektrik ile İlgilenen Bilim AdamlarıFırın Ne Kadar Elektrik Harcar?Röle Nedir?
İlgili İçerikler