Elektrik
Elektrik Çarpması Nedir? Belirtileri ve Nedenleri Nelerdir?

Elektrik Çarpması Nedir? Belirtileri Nelerdir?

Elektrik çarpması, herhangi bir insan veya hayvan üzerinden elektrik akımının geçmesi ve bu süreç boyunca elektrik akımının beden üzerinde tahribat meydana getirmesi durumudur.

Elektrik Çarpması Nedir? Sayfa Özeti

Elektrik çarpması sırasında elektrik akımı, söz konusu canlı üzerinden geçerek yoluna devam eder. Eğer elektrik kaynağından akım durmaksızın geliyorsa ve canlının bastığı yer toprak veya benzeri elektrik çekme özelliği olan bir zeminse, elektrik akımı sürekli olarak geçişe devam ederek öldürücü olabilir. Elektrik çarpması son derece ciddi bir durum olmakla beraber en çok karşılaşılan iş kazalarından bir tanesidir.

Elektrik çarpması, arızalı veya elektrik kaçağı yapan bir cihazın kullanımından kaynaklanabileceği gibi elektrik kaynağına doğrudan veya dolaylı olarak bilerek veya bilmeyerek temas etmekle de meydana gelebilir. Elektrik çarpması sırasında canlıyı etkileyen ana unsur akımdır. Akımın değeri ve süresi arttıkça meydana gelen tahribatın seviyesi de artar. Elektrik akımından kurtulmanın yöntemi, akım yolu üzerinden ayrılmaktır. Akım yolu üzerinden ayrılmak kimi zaman gerilimin yüksekliğine bağlı olarak mümkün olmayabilir. Bu nedenle elektrik akımına kapılmış birisine doğrudan temas etmek de aynı oranda tehlikelidir. Elektrik akımına kapılmış birisini bu durumdan kurtarmak için izlenmesi gereken yol elektrik akımının kesilmesini sağlayacak sigorta şalterlerini indirmek veya kişiye yalıtkan malzeme ile müdahale etmektir. Elektrik çarpması her canlı üzerinde aynı etkiyi göstermez. Genel vücut yapısı, basılan zemin, giyilen kıyafet ve akımın temas ettiği noktaya bağlı olarak aynı değere sahip akımın etkileri değişiklik gösterebilir. Elektrik çarpması durumunda akımın ilk temas ettiği yer, en çok acı duyulan yer olarak tanımlanır. Elektrik çarpması, özellikle ıslak zeminlerde çok daha tehlikeli bir hal alabilir.

Elektrik Çarpması Belirtileri Nedir? 

Elektrik çarpmasına bağlı olarak çarpma sonrasında pek çok etki görülebilir. Bu etkilerin kimileri daha baskın bir şekilde kendisini gösterebilir. Belirtilerin ortaya çıkmasında elektrik akımının değeri ve maruz kalınan süre en belirleyici unsurdur. Elektrik çarpması belirtileri şunlardır:

  • Nefes almada zorluk çekme
  • Kas ağrısı veya kas kasılması
  • Bilincin yitilmesi veya bulanıklaşması
  • Epileptik nöbet
  • Kalp durması veya kalpte ritim bozukluğu
  • Göğüslerde ağrı
  • Baş ağrısı
  • Karın bölgesinde ağrı
  • Geçici körlük
  • Geçici işitme kaybı
  • Cilt üzerinde meydana gelebilecek birinci, ikinci veya üçüncü derece yanıklar
  • İç organ hasarı

Akım Şiddetlerine Göre İnsan Vücuduna Etkisi Nedir?

İnsan vücudundan geçen elektrik akımı, akımın şiddetine göre değişen etkiler ortaya çıkartabilir. Akım şiddeti arttıkça, olumsuz komplikasyonların sayısı ve etkisi de artar. Akım şiddeti, elektrik çarpması durumunda meydana gelen olumsuz etkilerin en önemli sorumlusu olarak görülebilir. Akımın şiddetine göre insan vücudunda meydana gelen etki şu aşağıdaki gibidir:

Bölge 

Akımın Şiddeti 

Meydana Gelen Etki 

Tehlike 

AC-1 

0,01 mA 

Akımın ilk temas ettiği yerde gıdıklanma hissiyatı. 

Yok 

AC-2 

1-5 mA 

Uyuşma hissiyatı ve hareket zorluğu. 

Çok Hafif 

5-15 mA 

Kramp meydana gelmesi, tansiyonun yükselmesi. Bu aşamada temas edilen cisimden kurtulmak hala mümkündür. 

Hafif 

15-25 mA 

Yukarıdaki etkilere ek olarak temas edilen çarpma kaynağından kurtulmak mümkün değildir. Ancak kalbin çalışması etkilenmez. 

Orta 

AC-3 

25-80 mA 

Tansiyonun aniden yükselmesi, kalp ritminde bozulma, nefes darlığı, bazı durumlarda bayılma, bilinç kaybı ve kalbin tamamen durması. 

Yüksek 

80-100 mA 

Yukarıdaki etkilere ek olarak kesin bilinç kaybı. Akım süresinin 0,3 saniyeden fazla sürmesi halinde ise kalp fibrilasyonu. 

Çok Yüksek 

AC-4 

>3-8 A 

Ani tansiyon yükselmesi, kalbin durması, akciğerlerin şişmesi ve kesin bilinç kaybı. 

Had Safha

Yukarıdaki tabloda bahsedilen bölgeler, Uluslararası Elektroteknik Komisyonuna (IEC) ait 479 sayılı raporda yer alan akımın geçme süresi gözetilerek oluşturulan bölgelerdir. Bu bölgeler dörde ayrılmıştır. Birinci bölgede herhangi bir tepki veya tehlike bulunmazken ikinci bölge akımın şiddetine ve değerine göre kısmen tehlike yaratabilecek duruma gelebilir. Üçüncü bölgede tehlike riski artarken dördüncü bölgede ise tehlike had safhadadır ve ölümcül olabilir. Elektrik çarpması, çocuklar ve hamileler üzerinde daha kritik etkilere yol açabilir. Aynı seviye ve süredeki akım değeri yetişkin bir insana ciddi bir zarar vermiyorken, bir çocuk veya hamile için çok daha tehlikeli olabilir. Hamilelerde buna ek olarak düşük riski meydana gelebilir.

Elektrik Çarpması Nedenleri Nedir?

Elektrik çarpması, gerekli iş güvenliği şartlarının sağlanmamış olması sebebiyle meydana gelebileceği gibi bilinçsizlik gibi nedenlerden de meydana gelebilir. Elektrik çarpmasının pek çok nedeni olabilir. Eskimiş elektrikli veya elektronik aletler, açıkta duran kablolar, arızalanmış veya hasar görmüş elektrikli cihazlar, topraklama yapılmamış prizler ve kısa devre gibi sebepler elektrik çarpmasının teknik nedenleri arasında yer alır. Ancak tüm bunlara rağmen elektrik çarpmasının önlenmesi mümkündür. Bunun için cihaz ve priz bakımlarının düzenli yapılması ve iş güvenliği koşullarının sağlanması gerekir. Gerekli bakımların zamanında yapılmaması, kalitesiz malzeme kullanılması, iş disiplini ile hareket etmemek, iş güvenliği sağlamamak veya iş güvenliği kurallarına uymamak elektrik çarpmasına davetiye çıkartabilir. Buna ek olarak acelecilik, dikkatsizlik, dalgınlık ve konsantrasyon bozukluğu tüm önlemlere rağmen elektrik çarpmasına yol açabilir. Elektrik enerjisi ile ilgili bilincin arttırılması, iş güvenliği koşullarının sağlanması ve bunlara uyulması, elektrik yalıtımlarının kontrol edilmesi ve bakımların yapılması elektrik çarpmasının önlenmesi için önemlidir.

Elektrik Çarpmasına İlk Yardım Nasıl Yapılır?

Elektrik çarpması sırasında çarpılan kişinin üzerinden geçen akım miktarı çarpma sonrasında ölçülemez ve bilinemez. Çarpılma sırasında ise böyle bir şeyi ölçmekten daha çok kişiyi acil olarak akımdan kurtarmak gerekir. Bu nedenle akımın değerinin bilinmesi mümkün olmadığından, çarpılmaya maruz kalan kişiye mutlaka ilk yardım uygulanmalıdır. Elektrik çarpması sırasında çarpmaya maruz kalan kişinin yapması gerekenlerle, çarpılan bir kişiyle yardım eden kişinin yapması gerekenler bazı noktalarda değişiklik gösterebilir. 

Bir başkasına elektrik çarpıyor ise; öncelikle kişinin çarpılması devam ediyorsa elektrik kaynağındaki akım sigorta şalteri indirilerek kesilmelidir. Eğer bu durum mümkün değilse çarpılmaya maruz kalan kişiye kesinlikle çıplak el ile temas edilmemelidir. Yalıtkan bir malzeme yardımıyla çarpılan kişinin akım yolundan kurtarılması sağlanmalıdır. Bu süre zarfında ıslak ve metal bölgelerden kaçınılmalıdır. Kişi akım yolundan uzaklaştırıldıktan sonra güvenli bir bölgeye taşınmalıdır. Ardından 112 acil yardım hattı aranarak durum izah edilmeli ve yardım istenmelidir. Çarpılan kişinin bilinci, nabzı ve nefes alış verişi kontrol edilmelidir. Eğer nabız yok ise veya nefes alış verişi durmuşsa kalp masajı yapılmalı, gerekli hallerde ise suni teneffüs yaptırılmalıdır. Çarpılan kişinin rengi solmuş, hali kesilmiş veya şok durumu ortaya çıkmışsa kişinin bacakları kalp seviyesinden yukarıya kaldırılmalıdır. Çarpılma sırasında akımın temas ettiği yer başta olmak üzere vücut kontrol edilmeli, yanık yerler varsa ıslak bezle müdahale edilmelidir. 

Elektrik çarpmasına maruz kalan kişi; eğer yapabiliyorsa akım yolundan çıkmayı denemeli ve akım kaynağından kurtulmaya çalışmalıdır. Ardından ilk olarak hızlı bir şekilde 112 acil servis hattından yardım istemelidir. Yanma hissi olan bölgeler ıslak bezle sarılmalı ve güvenli bir yerde dinlenerek acil servis beklenmelidir. Bilinç kaybı ihtimali göz önünde bulundurularak çevredeki başka insanlara durum anlatılmalı veya acil servisin gireceği kapılar açık bırakılmalıdır.

Elektrik Çarpması Nasıl Tedavi Edilir?

Elektrik çarpması, vücut üzerinde çok sayıda etkiye yol açabilir. Cilt problemlerine ek olarak iç organ hasarı, kas dokusu hasarı ve kardiyolojik etkiler meydana gelebilir. Bu nedenle elektrik çarpmasından sonra tam teşekküllü bir hastanede genel değerlendirme ve kontroller mutlaka yapılmalıdır. Tetkik sonuçlarında göre bir veya birden fazla uzman doktora müracaat edilmesi gerekebilir. Elektrik çarpması neticesinde meydana gelen etkinin seviyesine göre izlenecek olan tedavi yöntemleri şunlardır:

  • Yanık tedavisi. Bu tedavi kapsamında kullanılacak olan antiseptikler, dermatolojik ilaçlar ve antibiyotikler. 
  • Çarpılmaya maruz kalan kişinin ağrılarını azaltmaya veya yok etmeye yönelik ağrı kesici ve antienflamatuvar tedavisi. 
  • Çarpmaya veya çarpma sonrası meydana gelen sağlık sorunlarına bağlı olarak artan sıvı kaybının durdurulması için damardan sıvı ve serum tedavisi. 
  • Olası tetanos riskini ortadan kaldırmak için tetanos aşısı uygulanması. 
  • Çarpmaya bağlı olarak bozulmuş olan kalp ritmi için ritim düzenleyici kardiyolojik tedaviler.

Elektrik Çarpmasında Hangi İlaçlar Kullanılabilir?

Elektrik çarpması sonrasında ilk olarak çarpmadan etkilenen vücut bölgeleri tespit edilmeli ve çarpmaya bağlı olarak meydana gelen sağlık sorunları ortaya konulmalıdır. Ardından çarpmadan etkilenmiş organlara yönelik tıbbi ilaçlar veya tedavi yöntemleri uygulanmalıdır. Bu işlemler her zaman uzman bir doktor tarafından uygulanmalıdır. Elektrik çarpmasına bağlı olarak gelişen cilt problemlerinde yanık tedavisi, kalpte meydana gelen ritim bozukluklarında kardiyolojik tedaviler ve organlarda meydana gelen hasarlar sonucu organlara yönelik takviyeler kullanılmalıdır. Bazı durumlarda elektrik çarpması tıbbi bir müdahale gerektirecek kadar ciddi olmayabilir. Bu gibi durumlarda çeşitli kürler kullanılarak rahatlama sağlanabilir ve normalleşmeye destek verilebilir. Bu gibi durumlarda vücudun tuzlu su ile yıkanması veya toprakla temasının sağlanması ve çamur banyosu yapılması gibi eylemler vücutta birikmiş olan elektriğin atılmasında etkili olabilir.

Elektrik Çarpması Tedavi Edilmezse Ne Olur? 

Elektrik çarpması, cilt problemlerinden kalp problemlerine kadar son derece geniş bir yelpazede sağlık sorunlarını tetikleyebilir. Bu sağlık sorunlarının bazıları tedavi edilmese bile kendiliğinden geçse de bazıları tedavi edilmediği takdirde ilerleme gösterebilir ve hayati sonuçlara yol açabilir. Elektrik çarpması durumunda özellikle en kritik sağlık sorunlarından biri kalp ritminin bozulması ve kalbin durmasıdır. Bu gibi problemler tedavi edilmediği takdirde ritim bozukluğu giderek ilerleyebilir veya ani kalp durmalarına yol açabilir. Ayrıca organ hasarları kontrol edilmediği ve gerekli tedaviler uygulanmadığı takdirde organ iflası ortaya çıkabilir. Birinci derece yanıklar çok fazla problem yaratmasa da ikinci ve üçüncü derece yanıklar tedavi edilmedikleri takdirde ciddi enfeksiyonlara yol açabilir veya çevre dokulara yayılabilirler. Bu nedenle elektrik çarpması çok hafif bir miktarda bile olsa mutlaka gerekli sağlık kontrolleri yaptırılmalı ve uygulanması gereken tedavilere uyulmalıdır. 

Elektrik Çarpmasına Karşı Alınabilecek Önlemler Nelerdir?

Elektrik çarpmasına karşı alınabilecek önlemlerin başında elektrik enerjisine karşı bilinçlenmek gelir. Elektrikli bir ortamda nasıl çalışılması gerektiği ve acil durumlarda ne yapılması gerektiği bilinci oluşturulmalıdır. Elektrik çarpmasına karşı alınabilecek teknik ve güvenlik bazlı önlemlerde bulunur. İş güvenliği standartlarının sağlanması, ıslak veya iletken zeminlerde elektrikli çalışılmaması, elektrik sisteminin bakım ve onarım periyotlarının aksatılmaması, eski elektronik cihazların kullanılmaması veya yenilenmesi gibi önlemler elektrik çarpmasını engellemek için büyük önem arz eder. Elektrik çarpmalarına neden olabilecek bir diğer unsur ise elektrik kazalarıdır. Elektrik kazaları nasıl önlenir gibi konularda bilinç oluşturmak elektrik çarpmalarına karşı alınabilecek bir diğer önlemdir. Yeterli topraklama hattına sahip olmak, kaçak akım rölesi kullanmak, düşük gerilimle çalışmak ve yalıtımları düzenli olarak kontrol etmek elektrik kazalarını ve buna bağlı olarak meydana gelebilecek elektrik çarpmalarını önlemek için alınması gereken tedbirler arasındadır.

Diğer Sayfalar

Statik Elektrik Nedir?Elektriği Kim Buldu? Elektrik Nasıl Keşfedildi?Nükleer Atık Nedir? Radyoaktif Atık Nedir?Amper Nedir?Andre-Marie Ampere Kimdir?Voltaj Nedir? Elektrik Akımı Nedir?Elektrik YüküWatt Nedir?James Watt Kimdir?Nükleer EnerjiGeorg Simon OhmIsaac NewtonSıfır Daire Elektrik AboneliğiManyetik Alan Nedir?Doğal Gaz Nedir?Radyasyon Nedir?Bobin Nedir?James Clerk Maxwell Kimdir?Gauss Yasası Nedir?Elektrik Potansiyeli Nedir?Nükleer Enerji Mühendisi Nedir?Maxwell Denklemleri Nedir?Carl Friedrich Gauss Kimdir?Elektrik Birimleri Nelerdir?Nükleer Reaktör Nedir?Elektromanyetik Nedir?Coulomb Yasası Nedir?Elektrik Alanı Nedir?Elektrostatik Nedir?Volta Pili Nedir?Alessandro Giuseppe Antonio Anastasio Volta Kimdir?En İyi Doğal Gaz SobasıHendrik Casimir Kimdir?Doğal Gaz Sobası Nedir?Albert Einstein Kimdir?Thomas Edison Kimdir?Nikola Tesla Kimdir?Işık Hızı Nedir?Jeneratör Nedir?Transistör Nedir?Jeneratörün Ana Parçaları Nelerdir?Türkiye'de Doğal GazPil Nedir?Manyetik Kuvvet Nedir?Wattmetre Nedir?Manyetizma Nedir?Elektrik Kablo Çeşitleri Nelerdir?Ohm Kanunu Nedir?Mıknatıs Nedir?Diyot Nedir?Ampermetre Devreye Nasıl Bağlanır?Elektrik Topraklama Nedir?Elektromıknatıs Nedir?Elektrikli Battaniye Nedir?Elektriksel İletken Nedir?Termik Santral Nedir?Termosifon Nedir?Ampul Nedir?Ampermetre Nedir?Buat Nedir?Dalga Enerjisi Nedir?Uzatma Kablosu Nedir?Elektrik Kablosu Renkleri ve Anlamları Nedir?Elektrikli Bisiklet Nedir?Elektrik Yangını Nasıl Çıkar?Edwin Hall Kimdir?Hall Olayı ya da Etkisi Nedir?Elektrik Kazaları Nasıl Önlenir?Michael Faraday Kimdir?Kısa Devre Nedir?George Westinghouse Kimdir?Doğal Gaz Sayacı Nedir?Isı Yalıtımı Nedir?Doğal Gaz Kaçağı Nasıl Anlaşılır?Doğal Gaz Tasarrufu Nasıl Yapılır?Elektrik Çarpması Nedir?Hidrolik Enerji Nedir?Alternatif Enerji Kaynakları Nelerdir?Doğal Gaz AcilDoğal Gaz Alarmı Nedir?Sir Adam Beck Kimdir?Elektrik ile İlgilenen Bilim AdamlarıFırın Ne Kadar Elektrik Harcar?Röle Nedir?
İlgili İçerikler