Merkez Bankası Nedir? Ne Zaman Kuruldu?

Merkez Bankası, ülkenin para politikalarından sorumlu bir kamu kuruluşudur. Diğer tüm bankalarda olmayan yetkilerin sahibidir ve diğer bankaların yönetiminden sorumludur. Dünyanın en eski merkez bankası 1668 yılında kurulan İsveç Ulusal Bankasıdır.

Merkez Bankası Nedir? Ne Zaman Kuruldu?
11 Mayıs 2023 tarihinde yayınlandı.
Son Güncelleme: 6 Kasım 2023

En cazip bankayı anında bulun!

Merkez Bankası Nedir?

Merkez bankası, rezerv bankası veya para otoritesi, bir ülke veya ülkeler grubunun para politikalarından sorumludur. Mutlak görevi para biriminin ve paraya olan talebin sürdürülmesidir. Kağıt para kullanan ülkeler, faiz hedefleri ve diğer otorite işlemleri için merkez bankasını kullanır.

Merkez bankaları başka bir ülkeye ait para birimini doğrudan veya dolaylı bir şekilde alarak kullanabilir. Merkez bankalarının bu işlevi Hong Kong ve Estonya başta olmak üzere çeşitli ülkelerde kullanılır. Merkez bankaları politik baskılardan uzak hareket eder. Söz konusu bağımsızlık, hükümet değişikliği durumunda mevcut ülkenin para politikasını koruma amaçlıdır.

Merkez bankaları isim alırken özel bir literatür kullanılmaz. Çoğunlukla ülke ismi alınırken (İngiltere Bankası) bazı bankalar “ulusal” ismini de ekletebilir (İsviçre Ulusal Bankası). Türkiye Cumhuriyeti Merkez Bankasında olduğu gibi “merkez” adı da bankalara eklenebilir. FED bankası gibi rezerv sözcüğü de adlandırmada kullanılır.

Merkez Bankası Ne Zaman Kuruldu?

Merkez bankalarının kurulumu 17. yüzyıla dayanır. 17. yüzyılda paranın karşılığı altın veya gümüş madenleriydi. 500 yıldır madene karşılık gelen banknotlar hem Asya hem de Avrupa ülkelerinde kabul edilirdi. Orta çağ Avrupa Tapınak Şövalyeleri, merkez bankalarına ait ilk örneklerin oluşmasını sağladı.

Dünya’nın en eski ve ilk bankası Hollandalı iş insanlarının ön ayak olması ile kurulan İsveç Ulusal Bankası’dır. Hemen ardından savaş ödemelerinin yapılması adına İngiltere Bankası kuruldu. Bilinen diğer eski merkez bankaları ise Bulgar Ulusal Bankası ve FED’dir. Çin Halk Bankası ise 1979 yılında bankanın genel işlev ve hacmini arttırarak merkez bankası konumuna gelmiştir. Türkiye Cumhuriyeti Merkez Bankası 30 Haziran 1930’da kurulmuş, 1931 yılında faaliyete geçmiştir.

Merkez Bankası Nereye Bağlı?

Merkez bankaları, ait olduğu devletin para ve kredi politikalarını yöneten ve devlete ait tüm iktisadi ve mali işlemleri yapan yasal olarak bağımsız ekonomik kurumlardır. Kağıt para (banknot) basma yetkileri vardır. Merkez bankaları, para basma yetkisi üzerine bağımsız olarak ülkenin para politikasını belirler ve yürürlüğe geçirir. Türkiye Cumhuriyeti Merkez Bankası, Hazine ve Maliye Bakanlığı’na bağlı olan Darphane ve Damga Matbaası Genel Müdürlüğü’nün bastığı paraların tedavül edilmesini sağlar.

Merkez Bankası Ne İş Yapar?

Merkez bankalarının işlevleri her banka için geçerli değildir. Bir ülkedeki merkez bankası bağımsız değilse bazı işlevleri yerine getiremeyebilir.

Genel anlamıyla merkez bankalarının işlevleri şunlardır.

  • Para politikasını uygulama
  • Para arzının kontrolü
  • Son kredi mercii olma
  • Döviz ve altın rezervlerini yönetme
  • Bankacılık sektörünün kontrolü ve denetimi
  • Resmi faiz oranını etkili kılmak

Sıkça Sorulan Sorular

Merkez Bankası Kime Aittir?

Türkiye Cumhuriyeti Merkez Bankası Nerede?

Merkez Bankası Neden Kuruldu?

İlk Merkez Bankası Nerede Kurulmuştur?

Merkez Bankasının Görevi Nedir?

Merkez Bankası Ne Zaman Özerk Oldu?

Merkez Bankasını Kim Kurdu?

Merkez Bankası Nerelerde Var?

Merkez Bankası Ne İşe Yarıyor?

Merkez Bankasını Kim Denetler?

Merkez Bankasının Diğer Bankalardan Farkı Nedir?

Merkez Bankasına Para Nereden Gelir?

Kaynaklar:

İlgili İçerikler