Elektrik Nasıl Üretilir? Elektrik Nasıl Oluşur?

Elektrik akımı, elektronların artı kutuptan eksi kutuba doğru hareketiyle oluşur. Aslında doğal bir olay olan elektrik oluşumunun, geçmişten günümüze bilimin gelişmesiyle insan tarafından da yapılabileceği keşfedilmiştir. Günümüzde talebin artması ile çok daha büyük ölçekte akımvüretilmesine imkan sağlayan teknolojiler ortaya çıkmıştır. 1800’lü yıllarda ilk olarak mıknatıs ile elektrik nasıl üretilir sorusuna cevap bulan insanoğlunun, yıllar içinde ihtiyaçları değişmiş ve elektrik üretimi pek çok farklı yöntemle yapılmaya başlanmıştır.
Elektrik Nasıl Üretilir? Elektrik Nasıl Oluşur?

Karşılaştırma yapmak istediğiniz sektörü seçin!

Elektrik Enerjisi Üretimi 

Günümüzde elektrik enerjisi üretimi çoğunlukla fosil kaynaklı elektrik santrallerinde yapılmakta ve fotovoltaik gibi ileri teknoloji elektrik üretim yöntemleri toplam elektrik üretiminin yalnızca %3’ünü üretmektedir. Fosil kaynaklı santrallerin tamamı benzer prensipte elektrik enerjisi üretimi gerçekleştirmekte ve basit olarak ısıdan buhar elde ederek türbinlerin dönmesi ile elektrik enerjisi üretimi gerçekleştirmektedir.

Yenilenebilir enerji santrallerinin önemli bir çoğunluğu için de aynı şey geçerlidir. Bazı kaynaklar hariç yenilenebilir kaynaklardan elektrik enerjisi üreten santraller de bir şekilde hareketi türbinlerini döndürmek için kullanarak bu yolla elektrik üretmektedir.

Sudan Elektrik Nasıl Üretilir?

Sudan elektrik üretimi hidroelektrik olarak adlandırılır. Hidroelektrik kelimesinin kökeni Yunanca su anlamına gelen “hidro” kelimesi ile elektrik kelimesinin birleşmesidir. Sudan elektrik nasıl üretilir sorusunun cevabı kısaca akan suyun türbinleri döndürmesi ile hareket enerjisinin elektrik enerjisine dönüştürülmesi olsa da sudan elektrik üretimi yapan hidroelektrik santralleri barajlı ve barajsız olarak iki ana grupta değerlendirilir:

Barajlı Hidroelektrik Santralleri: Suyun bir rezervuar içinde bırakılması ve ihtiyaç kadar suyun serbest bırakılarak türbinleri döndürmesi ve böylece elektrik üretilmesini sağlayan santrallerdir. Suyun rezervuarda depolanması mevsimsel farkların oluşmasını engellemekte ve sürekli olarak suyun akışının olmasını sağlamaktadır. Bu da barajsız santrallere göre barajlı santrallerin en önemli avantajıdır.

Barajsız Hidroelektrik Santralleri: Genellikle suyun debisinin yüksek olduğu şelale, akarsu kıyıları gibi yerlere kurulan santraller, rezervuarı olmadan direkt olarak akan suyun türbinleri döndürmesi ile elektrik üretir. Barajlı santraller göre dezavantajları mevsimsellikten etkilenmeleridir. Yağışların çok olduğu aylarda akarsuların debisi yüksek olacağından bu santrallerin üretimi de yüksek olur ancak kurak dönemlerde hatta suyun hiç akmadığı zamanlarda bu santraller elektrik üretemez.

Türkiye’de barajlı hidroelektrik santralleri toplam elektrik kurulu gücünün %25,3’ünü, akarsu tipi hidroelektrik santralleri de %9,1’ine sahipken, Türkiye’nin sudan elektrik üretim kurulu gücü 30.00 MW civarındayken, toplam kapasitedeki sudan elektrik üretiminin oranı %34,4’tür.

Türkiye’deki kömürden elektrik üretimi yapan en büyük 10 santralin listesi aşağıdaki gibidir:

Santral Adıİl      SahibiKurulu Güç
Atatürk Barajı ve HESŞanlıurfaEÜAŞ2.405 MW
Karakaya Barajı ve HESDiyarbakırEÜAŞ1800 MW
Keban Barajı ve HESElazığEÜAŞ1330 MW
Altınkaya Barajı ve HESSamsunEÜAŞ703 MW
Birecik Barajı ve HESŞanlıurfaEÜAŞ672 MW
Deriner Barajı ve HESArtvinEÜAŞ670 MW
Yukarı Kaleköy Barajı ve HESBingölCengiz Enerji627 MW
Ilısu Barajı ve HESMardinEÜAŞ627 MW
Beyhan Barajı ve HESElazığCengiz Enerji582 MW
Oymapınar Barajı ve HESAntalyaCengiz Enerji540 MW

*2021 yılı verilerine göre.

​​ ​

Termik Santrallerde Elektrik Nasıl Üretilir?

Termik santrallerde elektrik üretimi diğer tüm kaynaklarla elektrik üretimi ile aynıdır, hareketin elektrik enerjisine dönüşmesi sonucu elektrik üretilir. Termik santrallerde kömür, fueloil, doğal gaz gibi fosil kaynaklar yakılarak bir kazanda bulunan suyu ısıtır. Bu ısınma sonucu oluşan su buharı yükselerek türbinleri döndürür ve bu hareketle birlikte elektrik üretilir. Suyun ısıtılması ile su buharı elde edilmesi ve bu buharın elektrik motorunun türbinleri döndürmesi prensibi ile çalışan tüm santrallerin genel tanımı termik santraldir.

Kömürden elektrik üretmek sanayi devriminden beri elektrik üretiminde yaygın olarak tercih edilen bir yöntemdir ve genellikle diğer kaynaklara göre daha az yatırım, daha hızlı kurulum ve daha ucuz yakıt fiyatı nedeniyle günümüzde de sıkça tercih edilmektedir. Tüm bu avantajların rağmen kömürden elektrik üretmek kamuoyunda sıkça tartışılan bir konudur. Bu tartışmanın tek sebebi ise kömürün yanması ile ortaya çıkan karbon gazının çevreye verdiği zararlardır. Ancak baca filtresi gibi daha geleneksel yöntemlerle bu etki azaltılabilirken, teknolojik gelişmeler sayesinde “temiz kömür” tabiri ortaya çıkmış ve temiz santrallerde kömürün yakılması ile oluşan karbonun farklı şekillerde kullanılması ya da saklanması suretiyle çevresel etkisi minimuma indirilebilmektedir. 

Türkiye’de kömürden elektrik üretimi, toplam elektrik kurulu gücünün %23,5’unu oluşturmakta ve kömür kaynaklı termik santrallerin toplam kurulu gücü 20.000 MW’ın üzerindedir. Bu kurulu gücün %11,7’sini linyitten elektrik üretimi, %10,4’ü ithal kömürden elektrik üretimi ve %1’i taş kömüründen elektrik üretimi santrallerinden oluşmaktadır. 

Türkiye’deki kömürden elektrik üretimi yapan en büyük 10 santralin listesi aşağıdaki gibidir:

Santral Adıİl    SahibiYakıt TipiKurulu Güç
Zonguldak Eren (ZETES)ZonguldakEren Enerjiİthal Kömür2.790 MW
Afşin Elbistan B Termik SantraliKahramanmaraşEÜAŞLinyit Kömürü1.440 MW
Afşin Elbistan A Termik SantraliKahramanmaraşÇelikler EnerjiLinyit Kömürü1.355 MW
Cenal Karabiga Termik SantraliÇanakkaleAlarko Enerjiİthal Kömür1.320 MW
İsken Sugözü Termik SantraliAdanaSteag Enerjiİthal Kömür1.320 MW
İÇDAŞ Bekirli Termik SantraliÇanakkaleİÇDAŞ Enerjiİthal Kömür1.200 MW
İskenderun Atlas Termik SantraliHatayDiler Holding Enerji Grubu - Atlas Enerjiİthal Kömür1.200 MW
Soma B Termik SantraliManisaKonya Şeker EnerjiLinyit Kömürü990 MW
Kemerköy Termik SantraliMuğlaLimak EnerjiLinyit Kömürü630 MW
Yatağan Termik SantraliMuğlaBereket EnerjiLinyit Kömürü639 MW

*2021 verilewrine göre.

Sıkça Sorulan Sorular

İlgili İçerikler

27 Ağustos 2021 tarihinde yayınlandı.
Son Güncelleme: 18 Aralık 2023
EnCazip Ekibi
EnCazip Ekibi
Yazar
Yazar Hakkında
encazip.com’un amacı, tüketicilere her durumda tasarruflu ve cazip olanı gösteren bir kutup yıldızı olmaktır. Tüketicilerin tasarruf etmelerini ve bu süreçte kendilerini güvende hissetmelerini hedefler.
Detaylı Bilgi