Keynesyen Ekonomik Teori Nedir?

Keynesyen ekonomik teori, adını İngiliz ekonomist John Maynard Keynes'ten alan ve özellikle ekonomik durgunluklar ve işsizlikle mücadelede aktif hükümet müdahalesini savunan bir makroekonomik teoridir. Bu bölümde, Keynesyen teorinin temel prensiplerini ve tarihsel bağlamını ele alacağız. Keynesyen teori, ekonomistlerin ve politika yapıcıların ekonomik istikrarı sağlamak için kullandığı önemli bir araçtır.
Keynesyen Ekonomik Teori Nedir?

John Maynard Keynes Kimdir ve Teorisi Nasıl Ortaya Çıkmıştır?

20. yüzyılın en etkili ekonomistleri arasında yer alan John Maynard Keynes,1883 İngiltere'de doğdu. Cambridge Üniversitesi'nde eğitim aldığı dönemde iktisat bilimi alanında önde gelen isimlerden biri olan  Alfred Marshall ile çalıştı. Henüz kariyerinin başlarındayken Versailles Barış Konferansı'na İngiltere Hazinesi'ni temsil ederek katıldı. Konferanstaki gözlemlerine dayanarak "The Economic Consequences of the Peace" (Barışın Ekonomik Sonuçları) adlı kitabını yazdı.

Keynes asıl tanınırlığını1929 Büyük Buhranı'yla birlikte kazandı. Klasik ekonomi teorilerinin 1929 buhranından sonra yetersiz kabul edilmedi, Keynesyen Ekonomi modelinin temellerini oluşturdu. Klasik ekonominin aksine devlet müdahalesinin gerekliliğini savunan Keynesyen düşünce, 1936'da yayımlanan "The General Theory of Employment, Interest, and Money" (İstihdam, Faiz ve Paranın Genel Teorisi) adlı eserle sistematik bir yapı kazandı. Keynes, bu teorisi ile özellikle 1929 krizi döneminde gündemde olan ekonomik krizlerin ve durgunlukların üstesinden gelmenin yolunun aktif bir devlet müdahalesi olduğunu savundu. Devlet müdahalesinin istikrarlı bir ekonomi açısından gerekli olduğu düşüncesi büyük ilgi gördü.

Keynesyen Teori Hangi Tarihsel Bağlamda Ortaya Çıkmıştır?

Keynesyen teorinin doğuşu, 1929 Büyük Buhranı'na dayanır. Ekonomik düşüncelerin tersi yöne evrildiği bu dönem, klasik ekonomik teorilerin geçerliliğini yitirmesine sebep olmuştur. Klasik ekonomik teorilerde geçerli olan "görülmez el teorisi", ekonominin dengeye gelebilmesi için dışarıdan bir müdahalenin gerekmediği, ekonominin kendi kendine dengeye geleceği savlarına üzerine kurulmuştur. Klasik düşünürlere göre işsizlik de kısa vadeli bir sorundur ve bu geçici işsizlik hali "doğal işsizlik (friksiyonel/geçici işsizlik) olarak adlandırılır. 1929 Buhranı ise klasik ekolün bu savlarını geçersiz kılmıştır. Yine Harvard Üniversitesi tarafından 1935 yılında yapılan bir araştırmaya göre (Harvard Economic Review), Büyük Buhran, bu görüşlerin yetersiz olduğunu ve ekonomik müdahaleye ihtiyaç duyulduğunu göstermiştir. Keynes, devletin ekonomiye aktif müdahalesinin gerekli olduğunu savunarak hem yeni bir yaklaşım geliştirmiş hem de klasik ekolün savlarını geçersiz kılmıştır.

Keynesyen Teorinin Temel Prensipleri Nelerdir?

Keynesyen teori, temel olarak işsizlikle mücadeleye ve ekonomide denge için hükümetin aktif olarak müdahalesine vurgu yapar. Bu teoriye göre ekonominin genel seviyesini belirleyen asıl unsur toplam taleptir (aggregate demand). Etkin talebin yetersiz olması, ekonomik durgunluğun ortaya çıkmasına sebep olur. Ekonominin canlanması için hükümet harcamalarının artırılması ve verginin azaltılması gerekir. Artan hükümet harcamaları ve azalan vergilere para politikası gevşemesinin de eşlik etmesi birlikte ekonomik genişleme sağlar ve ekonomik aktivite canlanır. Bu ekonomik silsile hali, ekonomik istikrarın sağlanmasında etkin bir rol oynar.

Etkin Talep ve Toplam Talep Kavramları Nedir?

Keynesyen teorinin temelinde etkin talep kavramı bulunur. Etkin talep, tüketim, yatırım, devlet harcamaları ve net ihracat kavramlarının toplamını ifade eder. Keynes'e göre etkin talep,  ekonominin genel seviyesini belirler. Oxford Üniversitesi'nce 1948 yılında gerçekleştirilen çalışmaya göre (Oxford Economic Papers, 1948), etkin talebin yetersiz olduğu durumlarda işsizlik ve durgunluk ortaya çıkar.

Hükümet Müdahalesi Neden Önemlidir?

Keynesyen teori, hükümetin ekonomik durgunluk dönemlerinde talebi artırmak için müdahalede bulunması gerektiğini savunur. Bu, kamu harcamalarını artırmak, vergileri azaltmak ve para politikasını gevşetmek gibi önlemleri içerir. Keynes, bu müdahalelerin, özel sektörün harcama eksikliklerini telafi edebileceğini ve ekonomiyi canlandırabileceğini ileri sürer (Keynes, 1936).

Fiyat ve Ücret Esnekliği Neden Kritik Bir Konudur?

Klasik ekonomistler, fiyatların ve ücretlerin esnek olduğunu ve piyasanın kendi kendini dengeleyebileceğini savunurken, Keynes bu görüşe katılmıyordu. Londra Ekonomi Okulu'ndan yapılan bir araştırmaya göre (London School of Economics, 1949), Keynes, özellikle ücretlerin aşağı yönlü esnek olmadığını, yani işçilerin ücretlerinde kesintiye gitmek istemeyeceklerini ve bu durumun işsizliğin artmasına yol açacağını belirtti.

Keynesyen Çarpan Mekanizması Nasıl Çalışır?

Keynesyen çarpan mekanizması, başlangıçtaki harcama artışının toplam talep üzerindeki etkisinin nasıl katlanarak arttığını açıklar. Bu mekanizma, hükümet harcamalarının veya özel sektör yatırımlarının ekonomide daha büyük bir talep yaratmasına neden olur. Çarpan etkisi, özellikle durgunluk dönemlerinde ekonomik canlanmayı hızlandırmak için kritik öneme sahiptir. Keynesyen teoriye göre, marjinal tüketim eğilimi (MPC) üzerinden hesaplanan çarpan katsayısı, harcama artışlarının ekonomiye olan nihai etkisini belirler.

Çarpan Etkisi Nedir?

Çarpan etkisi (multiplier effect), ekonomideki başlangıçtaki harcama artışının, nihai toplam talep üzerindeki etkisinin daha büyük olması durumunu açıklar. Örneğin, hükümetin altyapı yatırımlarına yaptığı harcamalar, bu harcamaların gelire dönüşmesi ve tüketim harcamalarını artırması yoluyla ekonomide daha büyük bir talep yaratır. Bu mekanizma, Cambridge Üniversitesi'nde yapılan araştırmalarla (Cambridge Economic History, 1950) desteklenmiştir.

Çarpan Formülü ve Hesaplamaları Nasıl Yapılır?

Çarpan katsayısı (multiplier coefficient), marjinal tüketim eğilimi (marginal propensity to consume, MPC) üzerinden hesaplanır. MPC, bireylerin ek gelirlerinin ne kadarını tüketeceğini ifade eder. Keynes'in çarpan formülü şu şekildedir:

Bu formül, başlangıçtaki harcama artışının ekonomiye ne kadar yansıyacağını gösterir. Uluslararası Para Fonu (International Monetary Fund, IMF) tarafından yapılan bir çalışmaya göre (IMF Economic Review, 2012), çarpan etkisi, özellikle ekonomik durgunluk dönemlerinde çok daha belirgin hale gelir.

Sıkça Sorulan Sorular

3 Haziran 2024 tarihinde yayınlandı.
Son Güncelleme: 7 Haziran 2024
Çağada Kırım
Çağada Kırım
Tasarruf Uzmanı / Ekonomist
Yazar Hakkında
Çağada Eroğlu Kırım (d.1987, Bursa) yatırımcı, iş insanı ve seri girişimcidir. Lisans eğitimini Koç Üniversitesi İşletme Bölümü ile tamamlayan Çağada Kırım, Londra City Üniversitesi'nde enerji piyasaları üzerine yüksek lisans yapmıştır. Kırım, yüksek lisans eğitiminin devam ettiği süreçte bir dönem Amerika Birleşik Devletleri’nin California eyaletinin Los Angeles kentinde bulunan UCLA’da (University of California, Los Angeles) da eğitim almıştır. Çağada Kırım, 2013 yılında kurduğu encazip.com ile Türkiye’deki elektrik piyasalarının serbestleşmesi ve tüketici lehine gelişmesi konusunda önemli çalışmalar yürütmüştür.
Detaylı Bilgi